Het Rijksvastgoedbedrijf is de grootste opdrachtgever van beeldende kunst in Nederland. Bij nieuwbouw, verbouw of renovatie van rijksgebouwen besteden we tussen de 0,5 en 2 procent van de bouwsom aan beeldende kunst. De collectie beheren we zelf.
Mensen op straat lopen langs kunst in een gebouw.
Voice-over: Je loopt er misschien wel iedere dag langs, zonder het te weten. Een kleurrijk raam in het trappenhuis. Een sculptuur op een plein. Een kunstwerk dat licht geeft, richting wijst, of simpelweg even je aandacht trekt.
Fotocollage met tientallen verschillende kunstwerken die een voor een kort in beeld komen.
Door heel Nederland, in kantoren, paleizen, rechtbanken en gevangenissen leeft een bijzondere kunstcollectie. Want al sinds de wederopbouw van ons land, vanaf 1951, worden gebouwen en ruimtes van de rijksoverheid verrijkt met beeldende kunst. Meer dan 5.000 kunstwerken. Gemaakt door Nederlandse en internationale kunstenaars. Speciaal voor de plek. Speciaal voor de mensen die er werken en verblijven. Dit is de Rijkscollectie Percentagekunst.
Beeldtekst: Rijkscollectie Percentagekunst
Maar hoe ontstaat zo'n collectie? Wie maakt die keuzes? En wie zorgt ervoor dat alles er over 75 jaar nog steeds staat?
Een vrouw komt in beeld lopen, langs een kunstwerk in een patio en gaat naar binnen naar haar kantoor. Ze bekijkt kunstboeken op haar bureau.
Annemarieke: Ik ben Annemarieke Leendertz, collectiemanager van de Rijkscollectie Percentagekunst van het Rijksvastgoedbedrijf en teamcoördinator van TeamKunst.
Ons werk is heel erg leuk omdat het juist verschillende werelden met elkaar verbindt. Het hele persoonlijke van de kunstwereld versus het ambtelijke van de rijksoverheid. We hebben altijd met persoonlijke verhalen van kunstenaars te maken en ons hart ligt bij die kunst. Dus we doen echt ons best om die kunstwerken zo goed mogelijk in leven te houden en een goed voortbestaan te geven. Door het geven van opdrachten aan actueel interessante kunstenaars dragen wij bij aan de recente kunstgeschiedenis. We zorgen ervoor dat deze kunstenaars in de collectie van het Rijksvastgoedbedrijf komen en werk kunnen maken voor de Rijkshuisvesting van de overheid. Daarmee geven we ze een podium en dragen we bij aan de hedendaagse kunstgeschiedenis.
Annemarieke ontmoet Melchior, ze lopen samen langs een kunstwerk in een gebouw en bespreken plannen.
Melchior: Ik ben Melchior Jaspers en ik werk hier als senior kunstadviseur van de Rijksbouwmeester.
We selecteren dus een kunstenaar op basis van zijn oeuvre en dan gaan we met de kunstcommissie en die kunstenaar dus ook dat avontuur aan, omdat we van tevoren niet weten wat voor werk er komt of hoe dat er zal uitzien. Dat vormt zich tijdens het proces. Het is dus ook heel anders dan werk aanschaffen waar je heel duidelijk kan zien: oh, dit werk is af, dat willen we kopen. Dat doen wij dus niet. We geven opdracht voor iets nieuws en zijn met z'n allen nieuwsgierig benieuwd naar wat dat dan gaat worden.
Annemarieke gaat achter haar laptop zitten en belt in met Anne Wenzel. We zien het gesprek afgewisseld met beelden van Anne's kunstwerk, een fontein.
Anne: Ineens zag ik een opdracht voor een specifiek gebouw, en een budget dat je anders niet tot je beschikking hebt. Dat gaf me de kans om veel groter te denken dan je normaal gesproken kunt. Dat kan alleen succesvol worden als je dat met elkaar doet. De kunstbemiddelaar, ik noem ze altijd mijn advocaat van de kunstenaar, is er dan ter plekke bij, en spreekt zowel de taal van de kunst als de taal van de opdrachtgevers of de gebruiker en kan de link leggen tussen al die partijen. Dat is gelukt, en dat is heel bijzonder.
Annemarieke loopt een nader gebouw binnen en ontmoet Sajoscha Talirz, die met een groot hangend kunstwerk bezig is.
Annemarieke: Hey Sajoscha.
Sajoscha: Hoi!
Annemarieke: Ben je al bezig?
Sajoscha: Ja, ik ga de sculptuur nu naar beneden laten.
Annemarieke: Oh, spannend!
Sajoscha: Zeker.Annemarieke: Als een gebouw wordt verbouwd of afgestoten, heeft dat consequenties voor de bestaande kunstwerken daarin. Wij geven dan advies hoe het Rijksvastgoedbedrijf zich aan wet- en regelgeving rondom de kunstwerken kan houden. Dus wij adviseren dan hoe er omgegaan moet worden met het kunstwerk. Doordat het contact met de kunstenaar zo persoonlijk is, hebben wij, mijn team, ook de rol als vertaler tussen de kunstenaar en het Rijksvastgoedbedrijf.
Annemarieke en Sajoscha overleggen. We zien close ups van Sajoscha aan het werk.
Sajoscha: Ik ben Sajoscha Talirz en ik ben hier om het werk van Tomás Saraceno te restaureren.
We gaan hier circa 400 zonnefolies vervangen die uiteindelijk het licht dat in de sculptuur zit weer moet doen oplichten. Het is soms best spannend werk. In dit geval is het ook een groot werk dat moeilijk te manoeuvreren is. Hoe complexer, hoe leuker. Ja.
Annemarieke: Kunst kan je triggeren. Het kan voor verwondering zorgen. Iedereen kan zijn eigen mening erin kwijt. Iedereen kan er iets anders in zien. Het gaat eigenlijk altijd om iets extra's.
Fotocollage van veel verschillende kunstwerken.
Voice-over: Sinds 1951 wordt er in Nederland gebouwd aan een collectie die niet in een museum hangt, maar midden in het leven staat. In de rechtbank waar recht wordt gesproken. In de gevangenis waar mensen een tweede kans verdienen. In de Tweede Kamer, op een ministerie waar beleid wordt gemaakt, en in de entreehal of patio, waar je straks misschien gewoon doorheen loopt.
Beeldtekst:
Met dank aan:
Anne Wenzel
Sajoscha TalirzCopyrights:
Henze Boekhout
Jill Magid, Courtesy of the artist and Yvon Lambert Paris, New York
Roger Dohmen
Hans Spies
M.C. Escher's "plafondschildering vogels en vissen" 2026 The M.C. Escher Company. Alle rechten
voorbehouden. www.mcescher.com
Rob Acket
E.M. van Ojen
Ilse Leijtens
Sandra Uittenbogaart
Thomas Lenden
Jerom van der Loos
Joep Jacobs
Oerlemans van Reeken Studio
Thea van den Heuvel/DAPh
Aad Meijer
Arjen Schmitz
Mels van Zutphen
Wijnanda Deroo
Willem Diepraam
Peter Cox
Fokke van Dijk
Erik Jansen
Allard Bovenberg
Neonlauro
Mels van Zutphen
Saskia Smulders, Cultural Heritage Scientist, Rijkserfgoedlaboratorium, Rijksdienst voor het
Cultureel Erfgoed
Gert Jan van RooijHet Rijksvastgoedbedrijf heeft nagestreefd alle rechthebbenden van het gebruikte beeldmateriaal
te achterhalen. Als u als belanghebbende ontbreekt, kunt u contact opnemen met
postbus.rvb.kunst@rijksoverheid.nlVoor meer informatie: postbus.rvb.kunst@rijksoverheid.nl
Logo: Rijksvastgoedbedrijf
Over percentagekunst van het Rijksvastgoedbedrijf
De Rijkscollectie percentagekunst bestaat uit een zeer omvangrijke en belangrijke collectie van beelden, foto's, schilderijen, installaties, wandtapijten en andere vormen van kunst in en rond gebouwen van de Rijksoverheid. Bekende werken zijn bijvoorbeeld de wandtapijten van Marlene Dumas in de rechtbank van 's-Hertogenbosch, het tegelplateau van Karel Appel aan het Belastingdienstkantoor te Apeldoorn en de schilderijen van Rudi van de Wint in de plenaire zaal van de Tweede Kamer.
In totaal meer dan 5000 kunstwerken vormen de grootste collectie hedendaagse beeldende kunst in de openbare ruimte en kantoren. Samen met de kwaliteiten van de gebouwen zorgt de kunst voor een zo goed mogelijk inspirerende werkomgeving.
De percentageregeling houdt in dat wij bij bouw, verbouw of renovatie van vastgoed tussen de 0,5 tot 2% van het budget besteden aan kunst. Het percentage is gekoppeld aan de grootte van het budget. De regeling geldt wanneer het budget hoger is dan € 1.000.000,-. De percentageregeling bestaat sinds 1951.
Bij bouw, verbouw of renovatie binnen de percentageregeling kiest de kunstcommissie de kunstenaars uit. De kunstcommissie bestaat uit het Atelier Rijksbouwmeester en de gebruiker van het pand. De keuze van de kunstenaars en hun werken gaat altijd in samenspraak. Het Rijksvastgoedbedrijf vindt het belangrijk dat de keuze breed gedragen wordt en voorbij gaat aan de waan van de dag.
Het Rijksvastgoedbedrijf voert periodiek inspecties uit die Europees worden aanbesteed. Hierbij inspecteren we alle kunstwerken op onderhoudsbehoefte. Aan de hand van de onderzoeksresultaten voeren we onderhoud uit, op volgorde van prioriteit. Hierbij werken we nauw samen met restauratoren, materiaaldeskundigen, in kunst gespecialiseerde onderhoudsbedrijven, kunsthistorici, kunstadviesbureaus, kunstenaars, musea, de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE ) en het Atelier Rijksbouwmeester.
Bij de afstoot van een rijksgebouw kijken we zorgvuldig of het kunstwerk behouden moet en kan blijven voor de Rijkscollectie Percentagekunst. Als we het niet behouden, gaan we op zoek naar een geschikte locatie waar het werk buiten onze portefeuille behouden kan worden. Hierbij volgen we voor roerende kunst de vervreemdingsprocedure van de RCE.
Het Atelier Rijksbouwmeester is onderdeel van het Rijksvastgoedbedrijf. In het Atelier is het College van Rijksadviseurs gevestigd, waaronder de Rijksbouwmeester. Het College van Rijksadviseurs is een adviescollege dat vanuit een onafhankelijke positie bewindspersonen gevraagd en ongevraagd adviseert over actuele maatschappelijke opgaven en omgevingskwaliteit. Hieronder valt ook de toepassing van beeldende kunst.
Richtlijnen & procedures
Handboek inspectie kunst
Handboek RVB BOEI-inspecties Deel 2e Beeldende kunst.
Lees verderProcedure percentageregeling
Procedure voor de realisatie van beeldende kunst in opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf.
Lees verderVervreemdingsprocedure
De vervreemdingsprodecure voor roerende kunstwerken (Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed).
Vervreemdingsprocedure RCEErfgoedwet beheer kunst
De normen voor het beheer van Rijkscollecties staan in de Erfgoedwet.
Musea, collecties en de ErfgoedwetAuteurswet
Het Rijksvastgoedbedrijf houdt zich aan de Auteurswet (burgelijk wetboek).
AuteurswetCollege van Rijksadviseurs
Het College van Rijksadviseurs adviseert het Rijk, onder andere over beeldende kunst.
College van rijksadviseurs
