Al 75 jaar lang komen er dankzij de percentageregeling kunstwerken in nieuwe of gerenoveerde rijksgebouwen. Vijfduizend unieke kunstwerken inmiddels, van glas-in-lood tot lichtkunst, bedoeld voor iedereen die in een rijksgebouw moet zijn. ‘Wij dragen bij aan de recente kunstgeschiedenis.’
Mensen op straat lopen langs kunst in een gebouw.
Voice-over: Je loopt er misschien wel iedere dag langs, zonder het te weten. Een kleurrijk raam in het trappenhuis. Een sculptuur op een plein. Een kunstwerk dat licht geeft, richting wijst, of simpelweg even je aandacht trekt.
Fotocollage met tientallen verschillende kunstwerken die een voor een kort in beeld komen.
Door heel Nederland, in kantoren, paleizen, rechtbanken en gevangenissen leeft een bijzondere kunstcollectie. Want al sinds de wederopbouw van ons land, vanaf 1951, worden gebouwen en ruimtes van de rijksoverheid verrijkt met beeldende kunst. Meer dan 5.000 kunstwerken. Gemaakt door Nederlandse en internationale kunstenaars. Speciaal voor de plek. Speciaal voor de mensen die er werken en verblijven. Dit is de Rijkscollectie Percentagekunst.
Beeldtekst: Rijkscollectie Percentagekunst
Maar hoe ontstaat zo'n collectie? Wie maakt die keuzes? En wie zorgt ervoor dat alles er over 75 jaar nog steeds staat?
Een vrouw komt in beeld lopen, langs een kunstwerk in een patio en gaat naar binnen naar haar kantoor. Ze bekijkt kunstboeken op haar bureau.
Annemarieke: Ik ben Annemarieke Leendertz, collectiemanager van de Rijkscollectie Percentagekunst van het Rijksvastgoedbedrijf en teamcoördinator van TeamKunst.
Ons werk is heel erg leuk omdat het juist verschillende werelden met elkaar verbindt. Het hele persoonlijke van de kunstwereld versus het ambtelijke van de rijksoverheid. We hebben altijd met persoonlijke verhalen van kunstenaars te maken en ons hart ligt bij die kunst. Dus we doen echt ons best om die kunstwerken zo goed mogelijk in leven te houden en een goed voortbestaan te geven. Door het geven van opdrachten aan actueel interessante kunstenaars dragen wij bij aan de recente kunstgeschiedenis. We zorgen ervoor dat deze kunstenaars in de collectie van het Rijksvastgoedbedrijf komen en werk kunnen maken voor de Rijkshuisvesting van de overheid. Daarmee geven we ze een podium en dragen we bij aan de hedendaagse kunstgeschiedenis.
Annemarieke ontmoet Melchior, ze lopen samen langs een kunstwerk in een gebouw en bespreken plannen.
Melchior: Ik ben Melchior Jaspers en ik werk hier als senior kunstadviseur van de Rijksbouwmeester.
We selecteren dus een kunstenaar op basis van zijn oeuvre en dan gaan we met de kunstcommissie en die kunstenaar dus ook dat avontuur aan, omdat we van tevoren niet weten wat voor werk er komt of hoe dat er zal uitzien. Dat vormt zich tijdens het proces. Het is dus ook heel anders dan werk aanschaffen waar je heel duidelijk kan zien: oh, dit werk is af, dat willen we kopen. Dat doen wij dus niet. We geven opdracht voor iets nieuws en zijn met z'n allen nieuwsgierig benieuwd naar wat dat dan gaat worden.
Annemarieke gaat achter haar laptop zitten en belt in met Anne Wenzel. We zien het gesprek afgewisseld met beelden van Anne's kunstwerk, een fontein.
Anne: Ineens zag ik een opdracht voor een specifiek gebouw, en een budget dat je anders niet tot je beschikking hebt. Dat gaf me de kans om veel groter te denken dan je normaal gesproken kunt. Dat kan alleen succesvol worden als je dat met elkaar doet. De kunstbemiddelaar, ik noem ze altijd mijn advocaat van de kunstenaar, is er dan ter plekke bij, en spreekt zowel de taal van de kunst als de taal van de opdrachtgevers of de gebruiker en kan de link leggen tussen al die partijen. Dat is gelukt, en dat is heel bijzonder.
Annemarieke loopt een nader gebouw binnen en ontmoet Sajoscha Talirz, die met een groot hangend kunstwerk bezig is.
Annemarieke: Hey Sajoscha.
Sajoscha: Hoi!
Annemarieke: Ben je al bezig?
Sajoscha: Ja, ik ga de sculptuur nu naar beneden laten.
Annemarieke: Oh, spannend!
Sajoscha: Zeker.
Annemarieke: Als een gebouw wordt verbouwd of afgestoten, heeft dat consequenties voor de bestaande kunstwerken daarin. Wij geven dan advies hoe het Rijksvastgoedbedrijf zich aan wet- en regelgeving rondom de kunstwerken kan houden. Dus wij adviseren dan hoe er omgegaan moet worden met het kunstwerk. Doordat het contact met de kunstenaar zo persoonlijk is, hebben wij, mijn team, ook de rol als vertaler tussen de kunstenaar en het Rijksvastgoedbedrijf.
Annemarieke en Sajoscha overleggen. We zien close ups van Sajoscha aan het werk.
Sajoscha: Ik ben Sajoscha Talirz en ik ben hier om het werk van Tomás Saraceno te restaureren.
We gaan hier circa 400 zonnefolies vervangen die uiteindelijk het licht dat in de sculptuur zit weer moet doen oplichten. Het is soms best spannend werk. In dit geval is het ook een groot werk dat moeilijk te manoeuvreren is. Hoe complexer, hoe leuker. Ja.
Annemarieke: Kunst kan je triggeren. Het kan voor verwondering zorgen. Iedereen kan zijn eigen mening erin kwijt. Iedereen kan er iets anders in zien. Het gaat eigenlijk altijd om iets extra's.
Fotocollage van veel verschillende kunstwerken.
Voice-over: Sinds 1951 wordt er in Nederland gebouwd aan een collectie die niet in een museum hangt, maar midden in het leven staat. In de rechtbank waar recht wordt gesproken. In de gevangenis waar mensen een tweede kans verdienen. In de Tweede Kamer, op een ministerie waar beleid wordt gemaakt, en in de entreehal of patio, waar je straks misschien gewoon doorheen loopt.
Beeldtekst:
Met dank aan:
Anne Wenzel
Sajoscha Talirz
Copyrights:
Henze Boekhout
Jill Magid, Courtesy of the artist and Yvon Lambert Paris, New York
Roger Dohmen
Hans Spies
M.C. Escher's "plafondschildering vogels en vissen" 2026 The M.C. Escher Company. Alle rechten
voorbehouden. www.mcescher.com
Rob Acket
E.M. van Ojen
Ilse Leijtens
Sandra Uittenbogaart
Thomas Lenden
Jerom van der Loos
Joep Jacobs
Oerlemans van Reeken Studio
Thea van den Heuvel/DAPh
Aad Meijer
Arjen Schmitz
Mels van Zutphen
Wijnanda Deroo
Willem Diepraam
Peter Cox
Fokke van Dijk
Erik Jansen
Allard Bovenberg
Neonlauro
Mels van Zutphen
Saskia Smulders, Cultural Heritage Scientist, Rijkserfgoedlaboratorium, Rijksdienst voor het
Cultureel Erfgoed
Gert Jan van Rooij
Het Rijksvastgoedbedrijf heeft nagestreefd alle rechthebbenden van het gebruikte beeldmateriaal
te achterhalen. Als u als belanghebbende ontbreekt, kunt u contact opnemen met
postbus.rvb.kunst@rijksoverheid.nl
Voor meer informatie: postbus.rvb.kunst@rijksoverheid.nl
Logo: Rijksvastgoedbedrijf
Melchior Jaspers en Annemarieke Leendertz voor het kunstwerk 'New Seismo' van Johan Tahon