Tegen 2028 moet alle verlichting in rijksgebouwen led zijn – een complexe opgave voor het RVB. Met honderden miljoenen aan investeringen, schaarste op de markt en circulariteitsdilemma’s zoekt het RVB naar slimme, snelle en duurzame oplossingen. ‘Het is een puzzel, maar we zijn goed op weg.’
Beeld: RVB/Erik Jansen
Buis met ledverlichting
Uiterlijk in 2028 moet alle verlichting in rijksgebouwen zijn vervangen door ledverlichting. Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) voert de motie ledverlichting (Kröger-Thijssen) uit en moet zich houden aan Europese wetgeving die fluorescentieverlichting – zoals TL-buizen – verbiedt vanwege de stof kwik. Ehsan Baharvand, kenniscoördinator elektrotechniek bij het RVB: ‘We zijn goed op weg maar het is een complexe puzzel. Deze opgave raakt de volledige portefeuille van het RVB. Het gaat niet alleen over al het vastgoed waar wij eigenaar van zijn, maar ook over al het vastgoed dat wij beheren volgens de zogeheten stelstelafspraken. De uitdaging zit hem in het transformeren van gebouwen die al in gebruik zijn met zo min mogelijk overlast voor gebruikers. We praten al gauw over honderden miljoenen aan investeringen.’
Hoe ziet de uitvoering van de led-motie eruit?
‘Wij sturen als RVB op een portefeuilleaanpak: we plannen in volumes, zodat de markt en onze gebruikers kunnen doorplannen. Je kan namelijk niet in één keer alles vervangen. Deels vanwege de schaarste op de markt en deels vanwege de capaciteit die we zelf hebben. Dit alles terwijl de rijksgebouwen operationeel moeten blijven.’
Wat zijn de grootste knelpunten?
‘De uitdaging is om dit slim, snel en samen te organiseren. Vooral omdat gebouwen vanuit de wet- en regelgeving meerdere duurzaamheidsmaatregelen nodig hebben – zoals zonnepanelen, laadinfrastructuur of isolatie – die samen moeten worden aangepakt. Dat betekent dat we niet alléén kijken naar het aanpassen van de bestaande verlichting, maar ook wat er verder nog nodig is in een rijksgebouw. Daarbij plannen we, maar we kijken ook naar natuurlijke momenten, zoals renovaties. Pas je een kantoorindeling aan of het systeemplafond? Neem de verlichting dan meteen mee.’
Waarom is ledverlichting belangrijk?
‘Het aanpassen van alle traditionele verlichting, zoals TL/PL-verlichting, naar led zorgt voor een grote duurzaamheidsslag. Hiermee wordt ongeveer 40 tot 60 procent energie bespaard. Daarnaast heeft ledverlichting een langere levensduur, wat leidt tot lagere kosten voor onderhoud en vervanging. Bovendien is verlichting meer dan techniek – het heeft een esthetische en functionele kant. Slechte verlichting beïnvloedt productiviteit en gezondheid van de gebruikers.’
Beeld: © Rijksvastgoedbedrijf
Ehsan Baharvand (rechts) in gesprek met directeur Vastgoedbeheer Ninke Lansink Rotgerink
Welke mogelijkheden zijn er?
‘We hebben twee opties: vervangen of ombouwen van bestaande verlichting. Ombouwen is nog complex, vraagt veel afstemming en vereist testen van de aangepaste verlichting. Dan wordt de doorlooptijd van een project al snel 1,5 à 2 keer langer door voorbereiding en levering – dus heeft deze oplossing gevolgen voor de kosten en planning.’
Hoe kan het RVB circulariteit dan wel toepassen?
‘Oude verlichting die nog werkt, bewaren de concerndienstverleners op locaties om storingen op te lossen. Dat is voorlopig ook noodzakelijk, omdat TL-verlichting niet meer beschikbaar is, geleverd of geproduceerd wordt binnen de EU. Aan de andere kant heb je met ombouw het voordeel dat een deel van de materialen wordt hergebruikt. Daarom onderzoeken we of we buiten de projecten om de traditionele armaturen kunnen laten ombouwen, om centraal een soort voorraad aan te leggen van omgebouwde armaturen. Er zijn uitdagingen, maar we zien dat leveranciers goed in staat zijn om productinnovatie te verrichten, waardoor het aandeel van hergebruik van materialen tijdens productie significant toeneemt. Daarmee lossen we ook een deel van de circulaire opgave op.’
Loopt het RVB op schema?
‘We zitten niet stil – de verlichting in de meeste rijkskantoren is op dit moment ledverlichting. Bij de gebouwen waar we eigenaar van zijn lopen we voor op schema, maar bij veel gebouwen zijn we alleen beheerder. Dan moet je afstemmen met ministeries als Defensie over financiering en uitvoering. Ik verwacht dat we met het programma Versnellen Verduurzaming Defensie binnenkort een grote slag gaan maken. De verwachting is dat per 2030 het merendeel van het Defensievastgoed voorzien zal zijn van led. Voor Rijkskantoren zetten we nog steeds in op 2028. In het historische Belastingkantoor in Arnhem, een rijksmonument, is oude verlichting vervangen door ledlampen die passen bij het monumentale karakter. Andere voorbeelden zijn de verduurzaming van de Justitiële Inrichting Zaanstad en het rijkskantoor op Rijnstraat 8 in Den Haag.’
Hoe verloopt de samenwerking met de markt?
‘Hoewel ons uitvoeringsbeleid al eerder samen met de markt is vastgesteld, zien we in de praktijk dat er bij sommige oplossingen soms nog iets misgaat of een nader advies nodig is om de juiste keuzes te maken. Binnenkort evalueren we samen met de markt ons huidige vervangingsbeleid, zodat dit weer aansluit bij de laatste stand van de techniek. Daarbij onderzoeken we opnieuw of het nog steeds te verantwoorden is om géén retrofit- of conversie-ledbuizen toe te passen, aangezien er momenteel een terughoudend beleid geldt ten aanzien van het gebruik van deze oplossingen.’