Het is één van de belangrijkste monumenten uit de zeventiende eeuw. Voor groot onderhoud aan dak en beelden van het Koninklijk Paleis Amsterdam (KPA) koos het Rijksvastgoedbedrijf daarom voor gespecialiseerde vakmensen. De restauratie is nu afgerond.
Door ambachtelijk te werken kan het RVB heel nauw aansluiten bij de oorspronkelijke historische details. Volg de weg van het Oberkirchener Sandstein van de groeve, via de restauratiebeeldhouwer in Bamberg naar de steiger bij de zandstenen gevel in Amsterdam.
(In een steengroeve komt een shovel aanrijden. Rechtsonder in beeld verschijnt de tekst: Obernkirchen, Duitsland. Tim Wesling, bedrijfsleider steengroeve Obernkirchen:)
MYSTIEKE MUZIEK
(We zijn hier in de steengroeve van Obernkirchen, een van de oudste steengroeven. Hier wordt al sinds ongeveer 1000 jaar zandsteen gewonnen. Deze zandsteen onderscheidt zich door zijn fijne structuur. Deze bestaat uit kwartskorrels van ongeveer 0,05 millimeter die met elkaar vergroeid zijn.)
We zijn hier in de steengroeve Obernkirchener,
TIM WESLING: We zijn hier in de steengroeve van Obernkirchen,
een van de oudste steengroeven.
een van de oudste steengroeven.
Hier wordt al sinds ongeveer 1000 jaar zandsteen gewonnen.
Hier wordt al sinds al ongeveer 1000 jaar zandsteen gewonnen.
Deze zandsteen onderscheidt zich door zijn fijne structuur.
Deze zandsteen onderscheidt zich door zijn fijne structuur.
Deze bestaat uit kwartskorrels van ongeveer 0,05 millimeter
Deze bestaat uit kwartskorrels van ongeveer 0,05 millimeter
die met elkaar vergroeid zijn.
die met elkaar vergroeid zijn.
Daardoor is de steen bijzonder compact.
Daardoor is de steen bijzonder compact.(Daardoor is de steen bijzonder compact. Uitstekend geschikt voor fijn en gedetailleerd beeldhouwwerk. De steen laat zich goed bewerken tot verfijnde vormen, zodat de kleinste details behouden blijven.)
Uitstekend geschikt voor fijn en gedetailleerd beeldhouwwerk.
Uitstekend geschikt voor fijn en gedetailleerd beeldhouwwerk.
De steen laat zich goed bewerken tot verfijnde vormen,
De steen laat zich goed bewerken tot verfijnde vormen,
zodat de kleinste details behouden blijven.
zodat de kleinste details behouden blijven.(De shovel rijdt met een stuk zandsteen een loods binnen.)
(De zandsteen is geselecteerd als materiaal voor restauratiewerkzaamheden. Wij winnen de steen zelf en controleren de kwaliteit. De stenen worden op de gewenste kleur gesorteerd. Dan zagen we ze op maat voor verdere verwerking en leveren we ze af in Bamberg.)
De zandsteen is geselecteerd als materiaal voor restauratiewerkzaamheden.
De zandsteen is geselecteerd als materiaal voor restauratiewerkzaamheden.
Wij winnen de steen zelf en controleren de kwaliteit.
Wij winnen de steen zelf en controleren de kwaliteit.
De stenen worden op de gewenste kleur gesorteerd.
De stenen worden op de gewenste kleur gesorteerd.
Dan zagen we ze op maat voor verdere verwerking
Dan zagen we ze op maat voor verdere verwerking
en leveren we ze af in Bamberg.
en leveren we ze af in Bamberg.(De zandsteen is nat gemaakt en druppelt nog na. Bij een gebouw met 'Natursteinwerk' op de gevel verschijnt: Zeil am Main, Duitsland. Tobias Sperber, restauratiebeeldhouwer:)
DE MYSTIEKE MUZIEK WORDT RUSTIGE MUZIEK
(We zijn hier in de werkplaats in Zeil, waar we stenen restaureren. Ik ben de hoofdbeeldhouwer van de steenhouwerij.)
TOBIAS SPERBER: We zijn hier in de werkplaats in Zeil,
We zijn hier in de werkplaats in Zeil, waar we stenen restaureren.
waar we stenen restaureren.
Ik ben de hoofdbeeldhouwer van de steenhouwerij.
Ik ben de hoofdbeeldhouwer van de steenhouwerij.(In een atelier ligt zandsteen klaar.)
De eerste stap is om aan de hand van de tekening te kijken
(De eerste stap is om aan de hand van de tekening te kijken of de totale afmetingen en maten goed passen. Vervolgens maken we een sjabloon. Dat is het model. Hiermee beschermen we de randen die we willen behouden. En zo krijgen we uiteindelijk de driedimensionale vorm.)
De eerste stap is om aan de hand van de tekening te kijken
of de totale afmetingen en maten goed passen.
of de totale afmetingen en maten goed passen.
Vervolgens maken we een sjabloon. Dat is het model.
Vervolgens maken we een sjabloon. Dat is het model.
Hiermee beschermen we de randen die we willen behouden.
Hiermee beschermen we de randen die we willen behouden.
En zo krijgen we uiteindelijk de driedimensionale vorm.
En zo krijgen we uiteindelijk de driedimensionale vorm.(Tobias, die een stofmasker en beschermende bril draagt, maakt met een elektrische beitel een bloemenvorm in de zandsteen. Daarna bewerkt hij met een hamer en een gewone beitel een ander stuk steen. Het resultaat is een bloem die uit de steen omhoogkomt.)
DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT VERDER
RUSTIGE KLASSIEKE MUZIEK
(Een heftruck brengt een pallet met het stuk steen erop naar een vrachtwagen. Aan de steen hangt een klein, zilverkleurig plaatje. Op het plaatje staat: 14.01. De vrachtwagen vertrekt en rijdt weg bij het terrein vol stukken zandsteen.)
(Bij het Paleis op de Dam staat: Amsterdam, Nederland. Mai-Cha Suer, projectleider Rijksvastgoedbeheer:)
MAI-CHA SUER: Bij een gebouw als dit
is wat je vandaag doet, bepalend voor hoe het er over honderd jaar uitziet.
Daarom willen we niet alleen maar zorgvuldig restaureren,
maar vooral de historische kwaliteit en het verhaal van het gebouw behouden.(Een kraan tilt het stuk steen van de pallet.)
We hebben gezocht naar dezelfde steensoort die toegepast is bij de bouw
en die zich technisch gedraagt zoals de bestaande steen.
Door vervolgens heel vakkundig en ambachtelijk te werken,
kunnen we heel precies aansluiten bij de historische details.MYSTERIEUZE MUZIEK
(Een vrouw is heel secuur met een beitel in de weer. Een man brengt een soort cement aan op een klein stuk steen. Daarna hangt hij het stuk steen op z'n plek. Een tweede vrouw zit te werken in het licht van een felle lamp.)
Als ik nu naar het paleis kijk,
zie ik een stukje geschiedenis dat weer klaar is voor de toekomst.(Een deel van het Koninklijk Paleis Amsterdam staat nog in de steigers. Boven op het dak staat een beeld van Atlas met een hemelbol op z'n schouders. Beeldtekst: Wij zijn het Rijksvastgoedbedrijf. Voor een beter Nederland.)
DE MYSTERIEUZE MUZIEK SPEELT VERDER TOT HET EIND VAN DE VIDEO
Het zijn de blikvangers van het KPA: de vergulde hoekbekroningen. Ambachtsman Henk Scholten laat in zijn werkplaats in Deventer zien hoe hij met lak, speciale lijm en bladgoud (bijna puur goud: 23,75 karaat) de glans herstelt.
(Een man:)
MANNENSTEM: Om mijn steentje bij te dragen,
omdat het een heel bijzonder project is.
Elke toerist, of je nu in Amerika bent of in Europa,
iedereen kent het Paleis op de Dam.
Straks als het klaar is, dan is het echt een eyecatcher voor Amsterdam.(Boven op het Paleis op de Dam prijkt een goudkleurig beeld. In een groot atelier verschijnt de tekst: Deventer, Nederland. Henk Scholten, restauratieschilder:)
STILTE GEVOLGD DOOR VREDIGE MUZIEK
HENK SCHOLTEN: Wat ik kan vertellen over het proces is,
alles staat nu netjes in de lak.
Daarna wordt het ingestreken met een mixtion, een olie-mixtion,
hoe ze het traditioneel ook vroeger altijd deden.
Die lijmlaag heeft een tijd van drogen nodig van 24 uur
en dan werken wij met bladgoud, het is 23,75-karaats goud
met een klein beetje legering om de kleur toe te passen.
De velletjes zijn flinterdun, ze zijn ongeveer 8 keer zo dun als mensenharen,
dus dan kun je nagaan hoe dun het geslagen is.
Hoe droger het is, hoe harder het glimt.
Het velletje wordt erop gedrukt.
En gaat van het papiertje af.
Met borsteltjes worden de snippertjes in de poriën gedaan.
En als laatste worden met een speciale goudstoffer alle snippertjes eraf gedraaid
en wordt de adelaar één blok goud.(Een man brengt een laagje bladgoud aan op een van de vier felgele adelaars die in het atelier staan.)
DE VREDIGE MUZIEK SPEELT VERDER
(Bij het Paleis op de Dam verschijnt rechtsonder in beeld: Amsterdam, Nederland. Vijf mensen zetten samen heel voorzichtig een van de vier adelaars overeind. De adelaar staat op een pallet.)
STADSGELUIDEN GEVOLGD DOOR RUSTIGE MUZIEK
(Een man geeft een teken, waarna de adelaar door een kraan de lucht in wordt gehesen. Mai-Cha Suer, projectleider Rijksvastgoedbeheer:)
MAI-CHA SUER: Dit gebouw dat nu in gebruik is als paleis,
is een bijzonder onderdeel van onze geschiedenis en onze identiteit.
Door het zorgvuldig te restaureren, houden we het monument
ook voor toekomstige generaties zichtbaar en beleefbaar.(De vier adelaars staan met hun rug naar elkaar toe op het dak van het paleis.)
DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT VERDER
De huidige techniek van vergulden wijkt af van de oorspronkelijke methode.
Door onderzoek is aangetoond dat deze ornamenten wel degelijk verguld waren.
Dat beeld hebben we nu weer in ere hersteld.(De adelaars kijken alle vier een andere kant op. De kraan tilt ook nog een goudkleurige kroon de lucht in.)
DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT VERDER
Als ik nu naar het paleis kijk,
dan zie ik een stukje geschiedenis dat weer klaar is voor de toekomst.(De goudkleurige kroon staat boven op de hoofden van de vier adelaars, die uitkijken over het centrum van de stad. Beeldtekst: Wij zijn het Rijksvastgoedbedrijf. Voor een beter Nederland.)
DE RUSTIGE MUZIEK SPEELT VERDER TOT HET EIND VAN DE VIDEO
Het Atlasbeeld is teruggebracht naar de donkerbruine kleur die het had in de zeventiende en achttiende eeuw. Derek Biront - de autoriteit op het gebied van het herstel van oud brons – heeft het groene oxidatielaagje op de beelden eraf gezandstraald met een mengsel van notenschillen.
(Een grote steiger staat aan de achterkant van het Paleis op de Dam. Voice-over.)
RUSTIGE MUZIEK
VO: Aan het dak en de beelden van het Koninklijk Paleis Amsterdam
wordt groot onderhoud uitgevoerd.(Een paars net hangt om een grote groene bol heen. Met behulp van een kraan wordt de bol, Atlas z'n hemelgewelf, van het dak getakeld.)
RUSTIGE MUZIEK
Atlas en de bol zijn eraf getakeld
en bevinden zich nu in het atelier van restaurator Derek Biront.(Een man met bruine krullen, Derek Biront, loopt over een breed grindpad. De groene bol ligt op een houten stellage naast het pad. Hoge steigers staan er in een vierkant omheen.)
RUSTIGE MUZIEK
(Het beeld van Atlas staat in een gang. Het bovenlijf staat los van de benen. Derek Biront.)
DEREK BIRONT: Ja, eigenlijk, die korst halen we nu weg.
Het is eigenlijk een soort van corrosieproces.
Er zitten chloriden in, dus eigenlijk zouten.
En die zouten zijn erop gekomen vanuit de zilte zeelucht vlak bij het IJ.
Daar was de Zuiderzee vroeger.
Die chloriden zijn op het brons terechtgekomen.
En die veroorzaken een corrosieproces
dat eigenlijk best problematisch is bij brons.
En dat zorgt echt voor een soort van, ja… pokdalig effect.(Met een scalpel schraapt hij over het voorhoofd van het beeld. Later stopt hij twee pinnen in gaten, voordat hij voorzichtig een deel van de borstkas onder de oksel weghaalt.)
RUSTIGE MUZIEK
Hier zien we eigenlijk, ja…
de opening van het beeld.
En je ziet eigenlijk een herstelling uit het begin van de twintigste eeuw.
De vulling die in het beeld zat, had op termijn gezorgd voor allerlei scheuren,
omdat er vocht in was gedrongen.
En als het dan vriest, zet dat uit en dan komen er allemaal barsten in.
Men heeft toen besloten om heel grote delen volledig te vernieuwen.
Dus dit is het nieuwe stuk.
En dit is een origineel stuk.(Dan wijst Derek naar kleine gaatjes in het onderlijf.)
Zoals je kan zien, is eigenlijk heel het oppervlak bedekt met allerlei gaatjes.
En om eigenlijk enerzijds die ijzeren pennetjes af te sluiten,
dus om die te beschermen,
en ook visueel het oppervlak terug egaal te maken,
worden die eigenlijk opgevuld.
En dat doen we nu in dit geval met lood.
En dat is best zacht en dat zet zich eigenlijk vast in die gaatjes.
En dat wordt dan daarna ook bijgepatineerd, bijgekleurd,
zodat die niet verder corroderen,
maar dan eigenlijk ook mee opgaan in de kleur van het beeld.(Met een hamer en een doorslag timmert Derek lood in een gat. Daarna verwijdert hij het overtollige lood met een scalpel, voordat hij eroverheen wrijft met z'n hand.)
RUSTIGE MUZIEK
(Buiten staat Francesco Veenstra voor de bol.)
MENSEN PRATEN IN DE VERTE
Vandaag is een hele bijzondere dag.
We hebben de restauratie van de beelden van het Koninklijk Paleis afgerond.
En het sluitstuk van de restauratie is het terugplaatsen van de tijdcapsule
die in 1916 was ingebracht.
Waar de beschrijving was van de restauratie van meer dan 100 jaar geleden.
En waarin we nu een nieuwe beschrijving hebben opgenomen
met de wijze waarop we Atlas en de bol opnieuw hebben gerestaureerd.(De beschrijving wordt in de tijdcapsule gestopt en Francesco last de tube dicht. Buiten kruipt hij door een gat de bol in. Binnen brandt een felle lamp en Derek schroeft de tijdcapsule vast aan de wand.)
RUSTIGE MUZIEK
(Dan klimt Derek achterstevoren weer naar buiten en stapt hij over de stellage heen.)
(Het beeld wordt groen met daarboven een skyline. Beeldtekst: Meer informatie? Kijk op Rijksvastgoedbedrijf.nl)
DE MUZIEK STOPT
Beeld: Rijksvastgoedbedrijf