Open monumentendag: nieuwe bestemmingen voor historische rijksgebouwen

B30: de voormalige ministerskamer

Wie op de Bezuidenhoutseweg in Den Haag bij nummer 30 stopt, staat oog in oog met het voormalige ministerie van Landbouw, Nijverheid en Handel uit 1917, ontworpen door Rijksbouwmeester Daniël Knuttel (1857-1926). Knuttel was geïnspireerd door de Hollands classicistische stijl uit de 17e eeuw en bouwde hiërarchisch: hoe hoger je in het gebouw komt, hoe lager de verdiepingshoogte. In de jaren 1960 maakte Landbouw plaats voor het Ministerie van Economische Zaken, dat in 2010 weer vertrok. Sinds 2017 is het pand aan de Bezuidenhoutseweg 30 (kortweg B30) hoofdkwartier voor vijf overheidsorganisaties, waaronder het Centraal Planbureau (CPB) en het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Tijdens een bezoek aan B30 zie je veel traditionele elementen terug, bijvoorbeeld in de voormalige ministerskamer. Maar let in het grondig gerenoveerde atrium ook op de moderne mozaïekvloer van natuur- en edelstenen, ontworpen door de Nederlandse kunstenaar Rob Birza (1962).

Aardenburg: van villa naar revalidatiecentrum

In 2023 stond het nog in de bouwsteigers, maar wie dit jaar Villa Aardenburg in Doorn bezoekt, kan het landhuis weer in volle glorie zien. Buiten zie je okergele muren met klassieke schoorstenen, binnen de originele trap met daarboven een glas-in-loodkoepel. Precies zoals de Amsterdamse koopman Jan van Eeghen het in 1865 voor ogen had. Hij vernoemde de villa naar het Zeeuwse Aardenburg. Het was een eerbetoon aan zijn protestante voorouders die tijdens godsdienstoorlogen van Vlaanderen naar Zeeland vluchtten. Na de Tweede Wereldoorlog verhuurde de familie de villa met landgoed aan de Nederlandse Staat om oorlogsslachtoffers op te vangen. En dat is zo gebleven, want het landgoed doet nog altijd dienst als militair revalidatiecentrum. Een bezoek aan de villa is uniek, want de rest van het jaar is het monument een kantoorgebouw voor het Militair Revalidatie Centrum (MRC) Aardenburg.

Erfgoed Veenhuizen: armengesticht en gevangenisdorp

In het begin van de 19e eeuw stichtte generaal Johannes van den Bosch de Maatschappij van Weldadigheid in Drenthe. Het idee: armen uit de stad helpen om na de Franse overheersing een nieuw leven op te bouwen. In Veenhuizen stichtte de maatschappij rond 1823 ‘koloniën’ voor wezen en bedelaars. Rond 1859 kwamen de gronden in handen van de Nederlandse staat en was het decennialang een gevangenisdorp. In 2026 heeft het Rijk nog twee functionerende gevangenissen en agrarische gronden in bezit. Ook staat in Veenhuizen het Nationaal Gevangenismuseum, waar je veel van deze interessante geschiedenis terug kan zien. Neem ook een kijkje bij de elektriciteitscentrale uit 1912. Dit was de eerste in Drenthe, ontworpen door Willem Cornelis Metzelaar. Veel Nederlandse gevangenissen zijn van zijn hand, waaronder de bekende koepelgevangenissen in Breda en Haarlem.

Vliegbasis Deelen: vermomde boerderijen

Van de buitenkant leken het net boerderijen, maar van binnen waren ze gevuld met soldaten, bommenwerpers en ander gevechtsmateriaal. Op vliegbasis Deelen, net boven Arnhem, stonden tijdens de Tweede Wereldoorlog twee ‘dorpjes’ met hangars en barakken vermomd als boerderijen. De Duitsers hoopten dat dit gecamoufleerde militaire vliegveld niet ontdekt zou worden door de geallieerden. Na de oorlog kwam het terrein in handen van Defensie en in 2007 werden de ‘dorpjes’ rijksmonumenten. Vandaag de dag zijn veel van de gebouwen op het terrein van 700 hectare nog steeds in gebruik, maar dan als slaapvertrekken, opslagruimtes en kantoren van de 11e Luchtmobiele Brigade van Defensie. Op de kop van dit terreinstaat het Museum Vliegbasis Deelen. Daar leer je meer over deze geschiedenis – inclusief rondwandeling langs de ‘boerderijen’ en rondritten in historische militaire voertuigen.

Meer informatie

De Open Monumentendag van 2026 is op zaterdag 12 en zondag 13 september. Kijk op Open Monumentendag welke monumenten nog meer meedoen. Voor een aantal monumenten is het kopen van een kaartje of een (gratis) reservering nodig.