Een olielozing, wadlopers in nood of schepen die zich verdacht gedragen. Vanuit de meldkamer in Den Helder waakt de Kustwacht over het Nederlandse deel van de Noordzee. Dat kan soms hectisch zijn. Twee nieuwe Kustwachtgebouwen zijn daarop voorbereid.
Beeld: Guilaume Groen/RVB
Het Maritiem Operatiecentrum (MOC) en de Uitwijk, Training- en Testlocatie (UTT) zijn nog niet officieel in gebruik, maar de twee gloednieuwe Kustwachtgebouwen oogsten nu al bewonderende blikken van collega’s van de Koninklijke Marine, zegt Martine Vader van de Kustwacht (rechts op de foto).
A-locatie
‘We staan op een landtong’, zegt Vader. ‘Een A-locatie in de haven van Den Helder. Die plek is natuurlijk al opvallend, maar het zijn ook nog eens in het oog springende gebouwen. Het ontwerp moest open, transparant en functioneel zijn. Dat is gelukt. Het architectenbureau cepezed werkt met zichtlijnen, met glas, met licht en met mooie materialen. Aan de buitenkant bijvoorbeeld is de gevel afgewerkt met bamboe. Een heel duurzaam materiaal dat CO2 heeft vastgelegd. Het bamboe is nu nog bruin, maar zal langzaam vergrijzen.’
Het Maritiem Operatiecentrum (MOC) . Vanuit hier zal de Kustwacht waken over de Noordzee. De kleuren van Kustwacht zijn in het gebouw verwerkt.
Geluiddemping
Ook binnen in de meldkamer die 24 uur per dag bemand is, zijn het natuurlijke materialen die het beeld bepalen. ‘De meldkamer is een hele grote ruimte, maar als je binnenkomt voelt het als een jasje om je heen. Je ziet prachtige eikenhouten balken. En er is nagedacht over geluidsdemping en over lichtinval. De wanden hebben een speciale afwerking gekregen om het geluid te absorberen. En overal heb je dezelfde lichtintensiteit. Om dat te bereiken, wordt er gespeeld met de verlichting. Daar waar de zon naar binnen schijnt, wordt de verlichting gedimd. Daar waar de hoeken donker zijn, gaat de verlichting omhoog.’ Het gaat om biodynamische verlichting die meebeweegt met het dag- en nachtritme. ’s Nachts zal het licht minder fel zijn dan midden op de dag. Alles is volgens Martine gedaan om een omgeving te creëren waarin de medewerkers in de meldkamer - en ook daarbuiten - goed en comfortabel kunnen werken.
Twee meldkamers
‘De Kustwacht had echt nieuwbouw nodig’, vertelt Wendy Kuiper van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB). ‘Ze zaten versnipperd over het hele marineterrein. Dat is niet praktisch en ook niet goed voor de onderlinge binding. Daar komt nog bij dat ze uitbreiding van taken hebben gekregen. Volgend jaar bestaat de Kustwacht veertig jaar en krijgen ze voor het eerst echt een eigen gebouw – nu zitten ze nog in gebouwen van de marine - met een eigen identiteit. Je ziet bijvoorbeeld dat kleuren van de Kustwacht, oranje en blauw, terugkerende elementen zijn in het ontwerp.’
Het RVB kreeg van Defensie, want daar valt de Kustwacht wat beheer betreft onder, de opdracht om twee gebouwen neer te zetten. De bouw begon in 2024. Het UTT is op 20 april opgeleverd en het MOC op 1 juli. Kuiper: ‘Het MOC is het hoofdgebouw. Vlakbij staat de Uitwijk, Training- en Testlocatie. De reden van een tweede gebouw is dat de Kustwacht 24/7 moet kunnen blijven functioneren. Stel dat door een storing het hoofdgebouw uitvalt, dan kunnen ze meteen naar de tweede meldkamer in het Uitwijkgebouw.’
Om op een zeespiegelstijging voorbereid te zijn is het terrein van het Maritiem Operatie Centrum met een meter zand opgehoogd. Omdat er zoveel specifieke technische eisen zijn, koos het RVB voor een traditionele aanbesteding. ‘We hebben het echt tot op schroefje-boutje-moertje-niveau voorgeschreven aan de markt.'
TNO
TNO heeft de Kustwacht bij het opstellen van de eisen geadviseerd, onder andere over de beste opstelling voor de meldkamers. De uitkomst is een zogeheten schildmodel met de leider op een centrale plek die vanuit dat punt met de volledige bezetting (acht man) direct oogcontact kan maken. Essentieel bij noodsituaties waarin er geen tijd is te verliezen en er snel besluiten genomen moeten worden over de inzet van vliegtuigen, helikopters of schepen.
In de meldkamer zijn ook diensten als de douane, de politie en de marechaussee vertegenwoordigd. Vader: ‘Zij zijn namens de opdrachtgevers (zes ministeries die de kosten van de Kustwacht dragen, red.) beschikbaar gesteld. Het gaat bijvoorbeeld over toezicht op goederentransport, daar heb je de douane voor nodig. Een ander voorbeeld. Criminelen zijn ook actief op zee. Daarvoor hebben we politiefunctionarissen in ons team.’
Veel techniek
De Kustwachtgebouwen zijn geen standaardkantoren. Kuiper: ‘Het is een heel erg ICT-gedreven organisatie met veel systemen die van alles op zee monitoren. Zij moeten regelmatig testen kunnen uitvoeren. Daarvoor is de Uitwijk, Training- en Testlocatie. Redundantie (onderdelen dubbel uitvoeren, red.) is voor een organisatie als de Kustwacht erg belangrijk. Daarom zijn er noodstroomgeneratoren voor als de stroom uitvalt.’ Uit veiligheidsoverwegingen is ook de landtong waarop het MOC staat een meter opgehoogd. En het UTT is om die reden op een terp gebouwd. De stijgende zeespiegel zal het werk van de Kustwacht niet snel kunnen verstoren.
Omdat er zoveel specifieke technische eisen zijn, koos het RVB voor een traditionele aanbesteding. ‘We hebben het echt tot op schroefje-boutje-moertje-niveau voorgeschreven aan de markt. Natuurlijk, het is nooit 100 procent volledig’, zegt Kuiper. ‘Maar het is hartstikke goed gegaan.’ Dat bevestigt Vader van de Kustwacht. ‘Wendy heeft ons goed begeleid in de keuzes, uitleg gegeven en beargumenteerd waarom iets wel of niet kan. Zij heeft ons echt ontzorgd.’