Defensie heeft nieuwe hightech munitiewerkplaats

Ruim 2.500 keer per jaar komt de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) in actie om niet ontplofte munitie te identificeren, te ontmantelen of te ruimen. Het gaat onder andere om achtergebleven bommen uit de Tweede Wereldoorlog en geïmproviseerde explosieven. Gevaarlijk werk dat vraagt om veel kennis en expertise. Om met de modernste technieken kennis op te doen van onbekende explosieven, ontstond bij de EODD behoefte aan een gloednieuwe hightech munitiewerkplaats. ‘En deze moest het Rijksvastgoedbedrijf op Soesterberg bouwen’, zegt projectmanager Aad van Andel.

‘De belangrijkste eis van de EODD was dat ze in een gecontroleerde omgeving munitie kunnen demonteren en onderzoeken, zonder risico voor personeel en omgeving. Om dat te bereiken is er een constructie bedacht die de gevolgen van een mogelijke explosie minimaliseert. In het uiterste geval dat er toch iets misgaat, zorgt het gebouw ervoor dat een ongeluk niet rampzalig afloopt.’

Stortnaden verboden

Een constructie veilig genoeg maken tegen zware explosieven. Het klinkt onmogelijk. Toch ging Theo Simmerman, ingenieur bij Haskoning, de uitdaging aan. ‘Voorop stond dat bepaalde ruimtes geen enkele opening mochten hebben. De kleinste kier is een route voor explosiekracht om uit het gebouw te ontsnappen. Dat veroorzaakt een gevaarlijke schokgolf die op het pand neerslaat en ook op de omgeving’, legt Simmerman uit. ‘Om openingen in de muren te voorkomen, hebben we gekozen om de betonconstructie in één keer te storten. Als doel hadden we daarmee om het ontstaan van stortnaden volledig weg te nemen.’

Bijzonder betonmengsel

Het betekende de stort van ruim 300 kubieke meter beton in één ronde. Het storten van zoveel beton leverde andere uitdagingen op. ‘Met zulke hoeveelheden ontstaat er een chemisch proces met warmteontwikkeling tot gevolg. Hierdoor ontstaat het risico dat het beton te snel hardt waardoor de wand krimpt en de kans op scheuren toeneemt. Die openingen konden we ons niet veroorloven.’ Om de klus te klaren was een speciaal betonmengsel nodig. ‘Dit mengsel bleef langer vloeibaar zodat we de kerntemperatuur onder controle konden houden. Voor mij was deze manier van storten niet nieuw, maar dat maakte het niet minder spannend’, zegt Simmerman. Van Andel vult aan: ‘We hadden geen referentieobject om op terug te vallen. De munitiewerkplaats is in Nederland de enige in zijn soort. We hebben echt moeten pionieren. Er was niets in beton gegoten.’

Verder is de constructie voorzien van veel wapeningsstaal. ‘Door de hoeveelheid konden we er simpelweg niet goed meer bij. Daarom is niet gekozen voor traditionele wapening. Voor de beugels hebben we een oplossing bedacht met T-heads. Deze speciale T-vormige oplossing kun je aan beide kanten handig in de constructie stuken. Bij een ontploffing houdt deze sterke bewapening het pand bij elkaar.’

Donder en bliksem

Om het gebouw ook aan de onderkant goed te isoleren, staat de betonconstructie op een dikke laag piepschuim. Dat levert weer een nieuwe uitdaging op. Dit keer vanuit de lucht. ‘Bij een blikseminslag wil je dat de energie zo snel mogelijk in de grond wordt afgevoerd. Omdat het gebouw is geïsoleerd, lukt dat niet’, legt Van Andel uit. ‘Explosieven en bliksem gaan natuurlijk niet goed samen. Daardoor hebben we allerlei technische oplossingen moeten bedenken. Met de aangebrachte aardingsinstallatie ligt het pand elektrisch geïsoleerd. Uit metingen kwam naar voren dat bij hoge spanning de restenergie gelijk verdween. Dat zien we graag.’

Röntgenapparaat

Nadat de volledige constructie gereed was, is de munitiewerkplaats voorzien van de modernste technieken zoals een röntgenapparaat met 3D-capaciteit. ‘Hiermee kun je moeilijk bereikbare onderdelen van explosieven alsnog goed zichtbaar maken en kijken hoe het voorwerp is samengesteld.’ In dit deel van de werkplaats is het dak demontabel gemaakt. ‘Het pand gaat namelijk langer mee dan het apparaat. In de toekomst zal deze er een keer uit moeten en dat lukt alleen via de bovenkant.’ Bovendien heeft het dak de vorm van een labyrint. ‘Straling is gevaarlijk en moet dus niet uit een gebouw lekken. Het dak ligt schuin op elkaar omdat straling niet de hoek om kan. Ruimtes die overbleven hebben we opgevuld met loodwol.’

Succes door samenwerking

Uiteindelijk heeft het project 325 scopewijzigingen moeten verwerken. ‘Het laat zien dat we tegen allerlei unieke problemen aanliepen. De belangrijkste succesfactor was dat alle betrokken partijen in de meewerkstand stonden’, vertelt Van Andel. ‘Met dit project hebben we gezorgd voor een veilige werkplek voor het personeel van de EODD. Ook speelt de werkplaats een belangrijke rol in de opleiding van nieuwe generaties explosievenruimers. Ik ben trots dat ik daaraan heb bijgedragen.’