In totaal zeven ontwerpteams zijn geselecteerd voor de herontwikkeling van de Bernhardkazerne in Amersfoort. ‘We gaan ervoor zorgen dat Defensie van verouderd naar toekomstbestendig vastgoed gaat.’
Beeld: Sweco Architects
Een impressie van wat mogelijk ontworpen gaat worden.
De Bernhardkazerne is de thuisbasis van het Opleidings- en Trainingscommando (OTCo) van de Koninklijke Landmacht en is dringend toe aan modernisering. ‘Het is een groot opleidingscentrum met veel gebouwen uit de jaren dertig en uit de Koude Oorlog. We gaan niet uitbreiden, maar ervoor zorgen dat Defensie van verouderd naar toekomstbestendig vastgoed gaat, waarbij we het hele terrein aanpakken’, zegt projectmanager Arthur van Noort van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB).
Architectenselectie
Dat betekent dat het RVB voor Defensie bestaande gebouwen grondig gaat vernieuwen en een deel slopen en vervangen door nieuwbouw. ‘Het gaat over kantoren, werkplaatsen en lesgebouwen. We hebben de opgave verdeeld over zeven projecten zodat we de expertise van verschillende bureaus kunnen benutten. We selecteren niet alleen een architect, maar een ontwerpteam inclusief installatie-adviseur, constructeur, duurzaamheidsadviseur en bouwkostendeskundige. De hoofdinschrijver is in de meeste gevallen het architectenbureau of het landschapsbureau. Als je verschillende ontwerpteams tegelijkertijd aan het werk zet, kun je vaart maken.’
De geselecteerde bedrijven
Kraaijvanger Architects: vernieuwbouw (strippen,vernieuwen en uitbreiden) van drie legeringsgebouwen
Studio Nuy v. Noort: vernieuwbouw van vier gebouwen tot kantoor, lesgebouw en gezondheidscentrum
Sweco Architects: aanpak werkplaatsgebouw AF
Ton Venhoeven c.s. : nieuwbouw simulatorgebouw
The ArchiTech Company: nieuwbouw werkplaats- opslaggebouwen
Sweco Architects: overige (ver)nieuwbouw
BSLA West B.V.: hoofdstructuur boven- en ondergrondse infra en (sport)terreininrichting
Impressies van mogelijke ontwerpen. 
Trainingen gaan door
De uiteindelijke bouw, sloop en renovatie zullen vervolgens door verschillende bouwbedrijven worden uitgevoerd. Door de herontwikkeling op te knippen in deelprojecten zijn de werkzaamheden ook voor het midden- en kleinbedrijf interessant. Dit past bij het streven van het RVB om de markt in de volle breedte te benutten.
Nog een reden om met deelprojecten te werken, is de wens van Defensie om gewoon door te kunnen gaan met het trainen van militairen. Dan is het verstandig om van het terrein niet één grote bouwput te maken. Er is een slim sloop- en renovatieplan gemaakt met zo min mogelijk verhuizingen en tijdelijke voorzieningen voor de gebruikers van de Bernhardkazerne.
Masterplan
Het RVB heeft in opdracht van Defensie een masterplan gemaakt dat alle onderdelen logisch met elkaar verbindt. Van Noort: ‘Wij zijn heel blij met de geselecteerde partijen. We zullen ervoor zorgen dat er tijdens het ontwerp overleg is tussen de ontwerpteams van de architectenbureaus. Wij denken dat door de interactie tussen de bureaus de kwaliteit van het geheel nog hoger zal worden. Het is de verantwoordelijkheid van het RVB om dit goed te managen.’
Visies op de opgave
De visie op samenwerking is een belangrijk onderdeel geweest bij het beoordelen van de inschrijvingen. De drie andere onderdelen waarop is geselecteerd, zijn: visie op de opgave, visie op eigenaarschap en visie op kwaliteitsborging. ‘We hebben in deze aanbesteding niet om een ontwerp gevraagd, maar we hebben de inschrijvingen echt beoordeeld op hun visie op de opgave. Hebben ze de opgave begrepen? En hebben wij vertrouwen in de manier waarop zij het willen aanpakken?’
Eigenaarschap
‘Wij hebben de inschrijvende partijen vooral op eigenaarschap proberen uit te dagen’, zegt Van Noort. ‘Eigenaarschap gaat over de toekomst. Het gebouw moet er niet alleen bij oplevering netjes uitzien. Maar we willen dat de gebouwen de komende 30, 50 jaar ook gebruikswaarde voor Defensie blijven behouden. Denk aan duurzaamheid en circulariteit, maar ook flexibiliteit. Hoe zorg je er bijvoorbeeld voor dat een simulatorgebouw voor voertuigen goed is aan te passen aan toekomstige ontwikkelingen? Dat zou je met een modulaire aanpak kunnen doen. Dan kun je makkelijk elementen verwisselen. Dat biedt veel flexibiliteit. En tenslotte kwaliteitsborging: hoe zorg je ervoor dat aantoonbaar en verifieerbaar is dat het gebouw aan de gestelde eisen voldoet.’
Bouwen
De ontwerpteams kunnen nu aan de slag met deze eerste grootschalige vernieuwing van een Defensie-object. De verwachting is dat het RVB de eerste aanbesteding voor de daadwerkelijke bouw begin volgend jaar publiceert. De meeste gebouwen zijn naar verwachting rond 2030, 2031 klaar. En uiteindelijk zullen alle werkzaamheden en verhuizingen binnen het terrein in 2036 helemaal afgerond zijn.