Volop kansen voor duurzaamheid

Valkenburg wordt een duurzame en energieneutrale wijk. ‘We willen als rijk die duurzaamheid zo goed mogelijk faciliteren. Maar de bewoners bepalen uiteindelijk zelf het succes.’ Merel de Lint initieert en coördineert alle duurzaamheidsonderdelen binnen het project Valkenburg. Het bijzondere bij de ambities voor deze gebiedsontwikkeling als het om duurzaamheid gaat is de schaalgrootte, zegt zij. ‘Alle nieuwbouwwoningen moeten vanaf volgend jaar bijna energieneutraal zijn (EPC= bijna 0). De woning zélf, of de directe omgeving, produceert de energie die nodig is voor verwarming, verlichting en ventilatie: het gebouw gebonden energieverbruik.’ Door goede isolatie van woningen en zonnepanelen op de daken is dat bij nieuwbouw al heel normaal. Ook worden er steeds vaker ‘nul op de meter’ woningen gebouwd ‘maar om dat op deze grote schaal te doen is nieuw voor Nederland.’

Merel de Lint
Beeld: Bas Kijzers

Groot gebied energieneutraal

De lat ligt in dit nieuwe dorp hoger, zegt De Lint. ‘We streven niet alleen naar energieneutraliteit op gebouwniveau, maar ook het energieverbruik van de gebruikers nemen we mee. Dat van het hele nieuwe dorp, waar wordt gewoond en gewerkt, met bedrijven, scholen en andere voorzieningen. Dus ook van alle wasmachines, keukenapparatuur en computers die er worden gebruikt. Dat is wél bijzonder.’ Om voldoende duurzame energie lokaal op te wekken voorziet de gemeente Katwijk in de komst van drie windturbines. ‘Alleen de energievraag van mobiliteit nemen we voorlopig niet mee in de berekeningen. Het zou mooi zijn als de bewoners vooral gebruik maken van de goede snelle fietsroutes en de snelbusverbinding die er komt.’

Ondergrondse voorzieningen aanleggen

Het Rijksvastgoedbedrijf is eigenaar van het overgrote deel van de grond en wil die positie gebruiken om de duurzaamheidsambitie te realiseren. Dat zal voor een deel al voorafgaand aan de verkoop van de grond gebeuren. Het RVB zorgt voor de aanleg van de hoofdinfrastructuur (zowel water als wegen) in het gebied. Met netbeheerder Alliander, waterleidingbedrijf Dunea en het hoogheemraadschap van Rijnland zijn afspraken over de ondergrondse infrastructuur in voorbereiding. ‘Er ligt een intentieovereenkomst om de haalbaarheid van een klimaatnet in combinatie met een vernieuwend systeem voor sanitatie te onderzoeken.’ Dat laatste betreft een driedubbel rioolstelsel, waarbij naast hemelwater ook grijs en zwart afvalwater van elkaar zijn gescheiden. Zwart water is voor het toilet gebruikt, al het andere afvalwater is ‘grijs’. Het grijze water wordt in het gebied zelf gereinigd.

Matchen van vraag en aanbod

Waterleidingbedrijf Dunea en het hoogheemraadschap van Rijnland zijn naast de gemeente Katwijk belangrijke partners bij het nadenken over een duurzame water- en energiehuishouding. De Lint: ‘De techniek bestaat al. Maar dat we het op deze grote schaal toe gaan passen en combineren, is voor alle betrokken partijen nieuw. Vraag en aanbod naar lokaal duurzaam opgewekte energie zijn soms moeilijk te matchen. Opslag van energie is de heilige graal van de energietransitie: als je op een zomerdag veel energie opwekt en niemand heeft het op dat moment nodig moet je kijken of je het bijvoorbeeld kunt gebruiken om de pompen van het warmte-koudenet op te laten draaien.’

Consequenties bovengronds

Het aanleggen van zo’n ondergronds klimaatnet en extra rioleringssysteem neemt onder maaiveld meer ruimte in beslag dan de reguliere systemen en heeft ook bovengronds consequenties, zegt De Lint. ‘Die ondergrondse infrastructuur maakt dat het bovengronds puzzelen wordt met bepaalde functies. Maar daar kiezen we voor: rijksgronden inzetten voor maatschappelijke doeleinden, duurzaamheid in dit geval.’

Krekenstructuur in stedenbouwkundig plan

Water is een belangrijke ‘drager’ in het stedenbouwkundig raamwerk voor Valkenburg. ‘Het toekomstige landschap kent een krekenstructuur, met natte en droge delen, het heeft een recreatieve functie, je kunt her en der met bootjes het gebied in, ‘maar water speelt ook een rol in het kader van klimaatadaptatie. Opvang van overtollig regenwater, buffering voor droogte, is daar een voorbeeld van.’

De ontwikkeling van Valkenburg gaat naar verwachting nog zo’n 15 jaar duren. De grond wordt in gedeeltes verkocht, zegt De Lint. ‘Zeker op duurzaamheidsgebied gaan de ontwikkelingen hard. We willen daar steeds op in kunnen spelen en de lat zo mogelijk steeds hoger leggen. Zodat de markt nieuwe technieken toe gaat passen in een nieuw deelgebied. We gaan monitoren en evalueren zodat we kunnen blijven prikkelen en uitdagen in onze uitvraag.’

Selectie ook op kwaliteit

Bij de verkoop van bouwgrond aan ontwikkelaars moeten die laten zien dat ze kunnen voldoen aan de hoge duurzaamheidsambitie die er ligt. Merel de Lint: ‘Als verkoper van de grond kun je de plannen van ontwikkelaars daarnaast kwalitatief beoordelen. We willen niet voorschrijven hóe je het moet doen, maar kunnen wel uitdagen om goed over duurzaamheid na te denken.’

Hoe lang onder de douche?

Maar dan nog, zegt ze. Energieneutraliteit bereik je niet alleen via technische hoogstandjes of materiaalgebruik. ‘Het gedrag van bewoners is erg belangrijk. Hoe lang sta je onder de douche, welke apparaten heb je in huis en laat je die de hele dag aan staan, hoe vaak pak je de auto?’ Je hoopt dat zo’n duurzame wijk ook bewoners aantrekt die dat gedachtengoed delen. De Lint: ‘Wij kunnen een mooi hemelwaterafvoersysteem aanleggen zodat het regenwater weer op het oppervlaktewater geloosd kan worden, maar als bewoners giftige verfresten door de put gooien, is dat niet handig. We zullen samen met de gemeente bewoners betrekken om hen te wijzen op juist gebruik. Monitoren en met hen in gesprek gaan is in de toekomst belangrijk.’