Wie renoveren er?

Het Rijksvastgoedbedrijf is eigenaar van het Binnenhofcomplex en opdrachtgever van de renovatie van het Binnenhof, waaraan diverse architecten, adviseurs, bouwbedrijven en andere marktpartijen meewerken.

In de voorbereidingsfase zijn de gebruikers van de gebouwdelen Eerste Kamer, Tweede Kamer, Raad van State en het ministerie van Algemene Zaken nauw betrokken. Als het gaat om bijvoorbeeld een architectonisch ontwerp en de selectie van de uitvoerende vakspecialisten, dan stemt het Rijksvastgoedbedrijf dit met hen af. Het Rijksvastgoedbedrijf contracteert de uitvoerders na adviezen van onder meer de Rijksbouwmeester en na instemming van de gebruikers. De werving van de diverse architecten, adviseurs, bouwbedrijven en andere marktpartijen gaat overigens niet via een openbare aanbesteding. Dit is om beveiligingsredenen. Precieze gegevens over de bouw, inrichting en installatie mogen namelijk niet breed bekend worden.

Verdeling

Het project renovatie Binnenhof is verdeeld in drie delen. Dit heeft te maken met het vertrouwelijke karakter van de renovatie. Architecten, adviseurs, aannemers en andere bedrijven krijgen alleen informatie over het gedeelte van het Binnenhof waar zij aan werken. Bovendien is het Binnenhofcomplex niet alleen heel groot, maar ook heel divers van karakter met gebouwen die variëren in leeftijd.

  • Eerste Kamer en Raad van State
  • Tweede Kamer
  • Ministerie van Algemene Zaken en Grafelijke Zalen

Architecten

Er zijn verschillende architecten gekozen die elk een deel van de renovatie van het Binnenhof voor hun rekening nemen. Per gebouwdeel is een ander team van architecten en adviseurs gecontracteerd.

In maart 2020 zijn verschillende documenten over de architectenkeuze vanaf 2017 gepubliceerd. In 2017 zijn de architecten Ellen van Loon (Office for Metropolitan Architecture, OMA) en Liesbeth van der Pol (Dok Architecten) door het Rijksvastgoedbedrijf aangesteld als coördinerend architecten voor de Binnenhof-renovatie. Ellen van Loon als coördinerend architect voor het gedeelte waar de Tweede Kamer zit. En Liesbeth van der Pol coördinerend architect voor de rest van het complex met de Eerste Kamer, Raad van State, het ministerie van Algemene Zaken en de Grafelijke Zalen.

Nadat Dok architecten de werkzaamheden voor het structuurontwerp (SO) en voorontwerp (VO) hebben afgerond in maart 2019, is de verdere uitwerking van het ontwerp voor de Eerste Kamer, Raad van State, Algemene Zaken en Grafelijke Zalen belegd bij de volgende ontwerpteams:

  • Eerste Kamer: Rappange Architecten (hoofdarchitect, restauratiearchitect), Evelyne Merckx (interieurarchitect)
  • Raad van State: Evelyne Merckx (hoofdarchitect), Rappange Architecten (restauratiearchitect)
  • Grafelijke Zalen: Winhof (hoofdarchitect), Van Hoogevest (restauratiearchitect)
  • Algemene Zaken: Rappange Architecten (hoofdarchitect, restauratiearchitect)

Voor het Tweede Kamergebouw is onder coördinatie van Ellen van Loon het structuurontwerp (SO) en het herzien voorontwerp Tweede Kamer tot stand gekomen. In september 2019 is de samenwerking met OMA beëindigd.

Het Tweede Kamercomplex bestaat uit een veelheid aan type gebouwen met verschillende architectuurstijlen en leeftijden. Deze veelheid vraagt om specifieke expertises die aansluiten op het karakter van elke gebouwdeel. Er is daarom gekozen om meerdere bureaus met passende expertises in een architectenteam te laten samenwerken aan het ontwerp.

Pi de Bruijn van de Architekten Cie was in 1992 de architect van de nieuwbouw (N) van het Tweede Kamergebouw. Hij kreeg in november 2019 de opdracht het voorontwerp van dit gebouw, inclusief het Voorzitterskwartier in gebouw A, verder uit te werken. Eric van Noord (Architekten Cie) en Camiel Berns (Berns Architectuur) maken het ontwerp voor gebouw H (het voormalig Hotel Central). Voor de andere, monumentale gebouwdelen van de Tweede Kamer zijn de volgende architecten aangesteld: Gijsbert van Hoogevest (Van Hoogevest Architecten) werkt aan gebouw J, Sander Nelissen (WDJ Architecten) werkt aan gebouw C en K, Janneke Bierman (Bierman Henket Architecten) werkt aan gebouw A en B en Ramon Rugl (Arcadis) werkt aan de parkeergarage (P).

Overzicht deelprojecten Renovatie Binnenhof

Overzicht deelprojecten Renovatie Binnenhof gebouwcomplex Tweede Kamer

Deze architecten zullen samen het voorontwerp voor de Tweede Kamer afronden. Samen vormen zij op basis van gelijkwaardigheid het integraal ontwerpteam, onder voorzitterschap van het Rijksvastgoedbedrijf. De Tweede Kamer is nauw betrokken bij de planvorming in onder andere de bouwbegeleidingscommissie en werkgroepen met het ontwerpteam.

Pi de Bruijn heeft ook een rol als integraal adviseur voor zowel het Rijksvastgoedbedrijf als de Tweede Kamer. Hij adviseert bij de functionele verbeteringen die in het hele Tweede Kamercomplex worden doorgevoerd.

Het bureau Karres en Brands is aangetrokken voor de buitenruimte.

Technisch adviseurs

Voor de Binnenhof-renovatie geldt dat er voornamelijk sprake is van noodzakelijk herstel van gebreken en aanpassingen met het oog op wet- en regelgeving, zoals asbestsanering en verbetering van de brandveiligheid. De technische adviesbureaus die betrokken zijn bij de renovatie zijn, voor de gebouwdelen van de Eerste kamer en Raad van State:

  • Royal HaskoningDHV
  • Peutz
  • ABT

Voor de gebouwdelen van de Tweede kamer:

  • Arcadis
  • Level Acoustics
  • DGMR
  • Smits van Burgst
  • Hospitality Group

Voor de gebouwdelen van het ministerie van Algemene Zaken en voor de Grafelijke Zalen en de technische ringleiding:

  • Arup

Aannemers

Omdat de Binnenhofrenovatie drie gebouwdelen betreft zijn hiervoor ook drie aannemers uitgenodigd. Met twee van de drie is inmiddels een samenwerkingsovereenkomst getekend. Heijmans gaat de gebouwdelen Eerste Kamer en Raad van State renoveren, in samenwerking met BURGY Bouwbedrijf uit Leiden. De aannemer voor het gebouwdeel Algemene Zaken en de realisatie van de centrale energievoorziening is Combinatie De Kroon. Combinatie De Kroon is een samenwerking van de VolkerWessels bedrijven IBB Kondor en HOMIJ Technische Installaties, en Koninklijke Woudenberg Ameide, onderdeel van de Janssen de Jong Groep. Er vinden nog gesprekken plaats voor de renovatie van gebouwdeel Tweede Kamer.

Kwaliteitsteam

Een kwaliteitsteam onder leiding van rijksbouwmeester Floris Alkemade toetst op hoofdlijnen de architectonische, restauratieve, stedenbouwkundige en landschappelijke kwaliteit van de renovatieplannen. Dit team let op de samenhang tussen de verschillende gebouwdelen en de samenhang van het Binnenhof met gebouwen in de omgeving en de openbare ruimte rond het Binnenhofcomplex.

De rijksbouwmeester is voorzitter van het kwaliteitsteam. Leden zijn het hoofd Stedenbouw & Planologie van de gemeente Den Haag, de algemeen directeur van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, een deskundige (Technische Universiteit Delft) op het gebied van klimaatontwerp en duurzaamheid en een deskundige op het gebied van de politieke geschiedenis van Nederland (Universiteit Leiden). De bevindingen van het kwaliteitsteam worden gerapporteerd aan de projectdirecteur renovatie Binnenhof van het Rijksvastgoedbedrijf.

Tijdelijke huisvesting

Voor de gebouwen waar de Tweede Kamer, de Eerste Kamer, de Raad van State en het ministerie van Algemene Zaken tijdens de renovatie tijdelijk onderdak krijgen, komen er aparte architecten en aannemers. Die gebouwen moeten verbouwd worden om ze geschikt te maken voor de huisvesting.

De Tweede Kamer komt tijdens de renovatie van het Binnenhof aan de Bezuidenhoutseweg 67 in Den Haag. Voor de aanpassingen is Zecc architecten geselecteerd. Strukton Worksphere is gecontracteerd als aannemer.

Voor de tijdelijke huisvesting van de Eerste Kamer en de Raad van State aan het Lange Voorhout 34-36/Kazernestraat 52 is architectenbureau Happel Cornelisse Verhoeven geselecteerd.

Het atelier van de rijksbouwmeester is betrokken bij de tijdelijke huisvesting voor het ministerie van Algemene Zaken op het terrein bij het Catshuis.