Verhalen

Kwartiermaker wko-ringen Gerwen van der Linden

Gerwen van der Linden is kwartiermaker wko-ringen bij het Rijksvastgoedbedrijf. Wat zijn werk inhoudt? ‘Praten. Verbindingen leggen. De schakel zijn tussen de overheden en externe partners. Mensen enthousiast maken voor het idee van de wko-ringen. En luisteren waar de ‘pijntjes’ zitten bij iedereen.’ Van der Linden: ‘Mooier dan dit wordt het niet. Ik doe mijn best om een interessant idee dat alleen nog maar op papier bestaat, werkelijkheid te maken.’

Kwartiermaker wko-ringen Gerwen van der Linden

Gerwen van der Linden in het centrum van Den Haag

Samenspel van buren

Dat idee draait om het ondergronds koppelen van warmte-koudeopslaginstallaties van afzonderlijke gebouwen. Daardoor ontstaat in de ondergrond een smart-thermal grid waarbij gebouwen overbodige warmte en kou met elkaar kunnen uitwisselen. Door dit ‘samenspel van buren’ hebben alle deelnemende partijen uiteindelijk minder energie van buitenaf nodig. Loop met Van der Linden mee door het centrum van Den Haag…

Kwartiermaker wko-ringen Gerwen van der Linden

Gerwen van der Linden en Marijke Dekker voor het pand van de Unie van Waterschappen

14.00 uur: EnergieRijk Den Haag

We staan op de stoep bij de Unie van Waterschappen, aan de Koningskade in Den Haag. Van der Linden wijst Marijke Dekker, communicatiespecialist bij EnergieRijk Den Haag (ERDH) naar het provinciekantoor, zo’n 100 meter verderop aan deze zelfde drukke verkeersweg. Hier, op ongeveer een meter onder de stoeptegels waar hij nu op staat, liggen over een paar jaar twee flinke buizen, één voor warm en één voor koud water. De twee ondergrondse leidingen zullen een aantal gebouwen langs deze route onderling verbinden en de eerste ‘wko-ring’ vormen van Den Haag. Er zijn nu plannen voor vijf van die ringen: ook bij het Plein, de Turfmarkt, de Bezuidenhoutseweg en de Lange Voorhout en omgeving. Bovengronds zie je niets van zo’n wko-ring: ‘Een soort grote putdeksel, dat is het enige.’

De provincie Zuid-Holland en het kantoor van de Unie van Waterschappen sluiten zich aan bij de wko-ring. Van der Linden: ‘Hopelijk volgen er nog meer aansluitingen met andere gebouwen aan deze as.’ Het idee voor de wko-ringen komt voort uit EnergieRijk Den Haag. Onder andere de gemeente, het RVB en de provincie Zuid-Holland werken daarin samen om 24 gebouwen in een straal van 1 km rond het Centraal Station zo te verduurzamen, dat ze in 2040 energieneutraal zullen zijn. Dan lopen ze tien jaar voor op de ambities die in het Klimaatakkoord van Parijs zijn vastgelegd. Voor het grootste deel van die 24 panden is het gunstiger om in zo’n wko-ring samen te gaan werken. Ook voor partijen die níet meedoen aan ERDH, is aansluiten bij een wko-ring mogelijk. Van der Linden: ‘Als overheid moet je het voortouw nemen. Het RVB is de startmotor in dit geval. Hoe meer partijen we meekrijgen hoe groter de impact van de verduurzaming en des te beter we de ondergrond benutten.’

Kwartiermaker wko-ringen Gerwen van der Linden

Vlnr: Mark Kruining, Gerwen van der Linden en Reinier Romijn bij het hoofdkantoor van de Unie van Waterschappen

14.15 uur: Unie van Waterschappen

In de tuin bij de Unie van Waterschappen heeft Van der Linden overleg met twee beleidsmedewerkers van de Unie van Waterschappen: Mark van Kruining (links) en Reinier Romijn. De waterschappen willen als sector energieneutraal worden: ‘Logisch om ook als Unie naar ons eigen pand te kijken, hoe we daarmee kunnen shinen’, zegt Romijn, beleidsadviseur energie. Met energielabel C scoort het pand, zo’n 40 jaar oud, ‘best aardig’, maar het kan natuurlijk beter. Ambities genoeg ‘maar samenwerkingen leken ons erg ingewikkeld te realiseren, dus gingen we eerst maar aan de slag met plannen voor ons eigen pand.’ Toeval bestaat niet, kort daarna ontving de Unie een nieuwsbríef waarin een interview stond met RVB’er Frans Deeleman, die uitleg gaf over EnergieRijk Den Haag en het koppelen van wko-installaties. ‘Ik heb hem via LinkedIn direct benaderd.’ Een ontmoeting volgde snel en voor Romijn en Van Kruining was duidelijk dat aansluiten bij dit project grote voordelen zou kunnen hebben voor de eigen ambities op het gebied van duurzaamheid. ‘We werden met open armen ontvangen. Dat scheelt een hele hoop.’

Kwartiermaker wko-ringen Gerwen van der Linden

Maar, zegt Van der Linden, het RVB is óók blij met de participatie van de Unie van Waterschappen. ‘Want we zijn nu ook in gesprek met het hoogheemraadschap Delfland om met hun samen te werken als kennispartner op het gebied van oppervlaktewater in bijvoorbeeld Den Haag.’ Het toeval wil dat er een gracht langs deze toekomstige wko-ring loopt: ‘Dat oppervlaktewater kunnen we hopelijk aan deze wko-ring knopen en zo aquathermie gebruiken: als gebouwen te veel kou hebben, kunnen ze dat afstaan aan het oppervlaktewater. Beleidsmedewerker water Mark van Kruining: ‘Minder hitte-stress in de stad, minder blauwalg in het water, een klimaatadaptief stukje stad erbij. We halen dus niet alleen wat bij ERDH, we komen ook wat brengen: kennis.’ Van Kruining en Romijn vertellen dat al is besloten dat de tegels vóór de entree van hun pand, op termijn plaats zullen maken voor flinke plantenbakken: ziet er fraaier uit en groen is klimaattechnisch gunstiger natuurlijk. ‘Wanneer?’ informeert Van der Linden direct. ‘Want’, zegt hij, ‘als de stoep tóch open gaat, dan kunnen wij voor ERDH misschien ook meteen aan de slag.’

Kwartiermaker wko-ringen Gerwen van der Linden

Vlnr: Boukje Tjepkema, Gerwen van der Linden, Reinier Romijn en Evi Wijnhoff

14.40 uur: Plantenbakken

Het hoofd bedrijfsvoering van de Unie van Waterschappen, Evi Wijnhoff (rechts), zit toevallig ook net in de tuin, in overleg met directiesecretaresse Boukje Tjepkema. De heren stappen er meteen maar op af en informeren wanneer de werkzaamheden rond de plantenbakken op de planning staan. Een strakke planning is er nog niet, maar nu zij dit weet, zal zij haar collega’s informeren zodat die Van der Linden weer op de hoogte kunnen brengen, zegt Wijnhoff. Bij het afscheid informeert Romijn nog even bij Van der Linden: ‘Hebben we alweer een volgende afspraak staan? Ja? Oké.’

Kwartiermaker wko-ringen Gerwen van der Linden

Gerwen van der Linden en Wesley Veekman

15.30 uur: PIANOo

Het is mooi weer dus de afspraak met Wesley Veekman van PIANOo, wordt razendsnel naar buiten verplaatst. Tot beider genoegen. Ze strijken neer op een bankje op de Korte Voorhout en komen meteen tot de orde. PIANOo is het expertisecentrum aanbesteden van de overheid en valt onder het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. PIANOo adviseert het project: ‘Verstaan alle partijen elkaar goed en was is er mogelijk. Dat begeleiden wij.’

Kwartiermaker wko-ringen Gerwen van der Linden

Belangen verenigen

Veekman weet veel van de nieuwste ontwikkelingen bij aanbesteden en van marktwerking: ‘Hoe werk je als overheid en marktpartijen samen als het om duurzaamheid gaat? Wie neemt welke verantwoordelijkheid, welke afspraken maak je, hoe houd je het stuur in handen?’ Want, erkennen Veekman en Van der Linden: ‘In zo’n samenwerking tussen publieke en marktpartijen spelen verschillende belangen. Die moet je zien te verenigen.’ En, stellen ze eensgezind vast: ‘Veel partijen in zo’n project betekent veel meningen, dat is ook een risico. Maar het doel is verbindend: de ondergrond beter benutten door een gebiedsgerichte aanpak.’ Veekman: ‘Kennis delen is heel belangrijk bij zo’n project. Niet alleen intern want ook de markt moet weten welke kant we op willen.’ En nog belangrijker: ‘Niet in je eigen bubbel blijven zitten. Als er zich nieuwe kansen voordoen, met niet-reguliere partijen of kleine innovatieve bedrijfjes, dan kun je die erbij betrekken.’ Dat gebeurt hier inderdaad, constateert Van der Linden. ‘Bijvoorbeeld partners uit een hele andere sector, zoals de visserij. Die hadden wij helemaal niet op de radar staan. Maar die hebben natuurlijk wél enorm veel ervaring met koeling.’

Kwartiermaker wko-ringen Gerwen van der Linden

16.00 uur: Checken

Van der Linden checkt nog even wat op zijn laptop die altijd mee is, en wijst het Lange Voorhout af: ‘Daar ligt Paleis Noordeinde. Dat is natuurlijk mijn ultieme ambitie, dat het paleis ook wordt aangesloten op een wko-ring.’

Kwartiermaker wko-ringen Gerwen van der Linden

Ingelou Sybrandij en Gerwen van der Linden voor het hoofdbureau van de Nationale Politie

16.30 uur: Nationale Politie

We moeten door, naar de Nieuwe Uitleg, naar het hoofdbureau van de Nationale Politie. Daar staat Ingelou Sybrandij, coördinator duurzaamheid bij de Nationale Politie. Het is de bedoeling dat alle panden van de politie in 2050 CO2-neutraal zijn. Het hoofdbureau doet mee aan ERDH. ‘We hebben hier nog geen wko. Onze installatie is aan vervanging toe.’ Een natuurlijk moment om in dit programma te stappen, beaamt Van der Linden. Sybrandij: ‘Door aan te sluiten op een wko-ring gaan we doelmatiger met de investering om en wordt de stabiliteit veel groter dan dat je een eigen zelfstandige wko-installatie hebt.’

Kwartiermaker wko-ringen Gerwen van der Linden

Van der Linden en Sybrandij in de technische ruimte van de politie

16.45 uur: Natuurlijk moment

Dat dit een ‘natuurlijk moment’ is blijkt wel als Sybrandij aan Van der Linden de technische ruimte laat zien. ‘Kan beter’ constateert die droogjes bij het zien en horen van de installaties in de kelder. Juist voor een organisatie als de politie is dit een kans, vindt Sybrandij. ‘Net zoals de rest van Nederland wil de politie aardgasvrije en energieneutrale gebouwen. We hebben veel gebouwen in eigendom, waarvan een groot gedeelte relatief klein. Juist voor die kleinere gebouwen is het financieel niet realistisch om een eigen wko toe te passen. De ervaring met een wko-ring bij ERDH is van ons voor de landelijke verduurzaming erg belangrijk. Hier kunnen we veel leren.’ Helemaal waar, beaamt Van der Linden.