Verhalen

Innoveren en pionieren met woningbouw in de Flevopolder

Rijk, provincie en gemeente werken nauw samen aan Almere 2.0. De regio krijgt betere verbindingen, meer banen en bijzondere woningen. Ontwikkelingen die voor heel Nederland belangrijk zijn.

Nieuwbouw in gebied Oosterwold

Waar vinden de tienduizenden woningzoekenden uit de overvolle Randstad wél een goede plek om te wonen? In Almere: met snelle OV-verbindingen naar Schiphol en de Zuid-as en op tien autominuten van het Gooi. Daarnaast ligt deze stad op 20 minuten rijden vanaf Utrecht en Amsterdam; locaties waar de woningmarkt nu overkookt. De komende twee decennia krijgt Almere er 60.000 woningen bij. Almere wordt een nieuwe grote stad, met de bijbehorende sociale, economische en culturele voorzieningen.

De schaalsprong van Almere is van nationaal belang, vindt het kabinet. Noodzakelijk voor de versterking van de internationale concurrentiepositie van de Noordvleugel van de Randstad. Het levert werkgelegenheid op, innovatieve woonconcepten worden hier uitgeprobeerd, er is veel aandacht voor duurzaamheid en sociale cohesie. Nauwe samenwerking tussen gemeente, provincie en Rijk is daarbij van doorslaggevend belang.

Innovatief bouwen

Al sinds de eerste huizen 40 jaar geleden in Almere werden gebouwd, is het dé plek in Nederland waar innovatief wordt gebouwd en gewoond. Die trend van Almere als ‘living lab’, zet zich voort. Rijk en gemeente onderzoeken samen nieuwe woonvormen zoals tiny

housing, off grid, circulair en flexibel. Deze proeftuin levert volgens projectdirecteur Anneloes van Boxtel van het Rijksvastgoedbedrijf ervaringen op die ook voor de rest van Nederland (en de Antillen) van belang zijn en daarmee ook goed herbruikbaar op grote schaal. In de ‘doe-het-zelf’ wijk Oosterwold wordt elke dag beter zichtbaar wat dat betekent. Oosterwold (43 km²) beslaat uit akkers, weiden en bossen. Sinds 2016 verschijnen er, verspreid over het gebied, plukjes woningen. Uiteindelijk worden er 15.000 woningen nieuwe gebouwd. Het Rijksvastgoedbedrijf is hier eigenaar van een groot deel van de grond (2.000 ha) en verkoopt kavels via de gemeente aan toekomstige bewoners. Die beslissen zelf waar en hoeveel grond ze willen kopen en wat voor huis ze willen bouwen. Dat moet voldoen aan het bouwbesluit, welstandseisen zijn er niet. In ruil voor een lage grondprijs regelen bewoners zelf veel, zoals de aanleg en het beheer van wegen en openbaar groen.

Minder bemoeizucht

“Dit gaat over wonen met zo min mogelijk bemoeienis van de overheid”, zegt Gerard Slingerland, projectleider namens het Rijksvastgoedbedrijf. Ivonne de Nood, gebiedsregisseur namens alle betrokken overheden: “Hier wonen mensen die zelf beslissingen willen nemen over hun woning en hun woonomgeving. Mensen die buiten willen wonen, maar wel in de Randstad. Die hun eigen voedsel willen verbouwen. Die het sociale aspect belangrijk vinden: die elkaar willen kennen en elkaars diensten en kwaliteiten willen gebruiken.” Er zijn natuurlijk wel een aantal spelregels, zegt De Nood. Duurzaamheid is geen eis maar een ambitie die door de bewoners zelf wordt ingevuld op een manier die zijn evenknie in Nederland niet kent. Het huis mag maximaal 12,5% van de kavelgrootte in beslag nemen. De helft van de kavel moet worden gebruikt voor stadslandbouw. Daarnaast dient een deel te worden ingericht met publiek groen en water. Er wordt geen riolering aangelegd, elke bewoner moet dat zelf regelen, bijvoorbeeld met septic tanks en een helofytenfilter.

Ivonne de Nood

De aanpak leidt tot een voor Nederlandse begrippen ongekend gevarieerde en ruim opgezette woonwijk. Er zijn rijtjeshuizen, vrijstaande villa’s, er wordt gebouwd in baksteen en hout, maar ook van oude zeecontainers. De ene woning straalt luxe uit, met enorme glaspartijen en een strak aangelegde tuin, de ander verdwijnt door het materiaalgebruik en vegetatiedak bijna in het uitbundige omringende groen. Het ene huis heeft één gecombineerde huiskamer/keuken en vier slaapkamers met vier badkamers, de andere woning heeft nauwelijks deuren binnen en is één doorlopende ruimte.

Meer animo dan verwacht

Er is zelfs in dit beginstadium al veel meer animo voor Oosterwold dan gemeente en Rijk vooraf hadden ingeschat, zegt Slingerland van het Rijksvastgoedbedrijf. “Bijna nergens in Nederland mag je bouwen wat je wilt. Hier wel. Er zijn veel mensen die dat blijkbaar liever willen dan een standaardwoning.” Het is voor alle stakeholders belangrijk om bij zo’n nieuwe ontwikkeling betrokken te zijn, vindt Slingerland. “Dit is bijvoorbeeld een laboratorium voor duurzaam bouwen. Grote ramen aan de zuidkant, dat doet elke projectontwikkelaar. Hier gaan mensen veel verder. Daar kunnen we van leren.”

Gerard Slingerland

De regie uit handen geven vraagt wel wat van alle betrokken partijen, merkt hij. Slingerland: “Het was zeker niet zo dat iedereen in Den Haag stond te juichen bij de eerste plannen voor Oosterwold. Het is moeilijk voor ambtenaren om ‘anders’ te denken, we zijn gewend om veel te regelen. Dat hoeft hier niet. Bewoners blijken zelf goed na te kunnen denken over openbaar groen, het onderhoud van de wegen, de afvalverwerking en dat ook vorm te geven en te realiseren. Het Project vangt veel positieve (inter)nationale belangstelling.”

Radicaal anders

De Nood is ongelofelijk trots op wat ze in Oosterwold ziet ontstaan, zegt ze. “Dit wordt echt een totaal ander type stadsdeel dan alles wat we tot nu toe kennen in Nederland. Het is een radicaal andere vorm van gebiedsontwikkeling en niet de meest makkelijke. Maar het past bij het innoveren en pionieren in de polder en bij het gedachtegoed van de nieuwe omgevingswet. Dat alle partijen bereid zijn om over hun eigen schaduw heen te stappen en naar nieuwe wegen willen zoeken, vind ik heel bijzonder. Natuurlijk schuurt en piept en kraakt het af en toe, dat is groeipijn. Dat hoort erbij.”

Nadine Elzas

“We zijn hier meer dan buren.”

Nadine Elzas woont sinds begin 2018 in Oosterwold en voor haar is dit een droom die uitkomt, zegt ze. “Van niets, iets maken. Dat pioniersschap, het samen werken aan een gemeenschappelijk doel met een groep gelijkgestemden: ik vind het enorm inspirerend.” Ze woonde meer dan 20 jaar in de Randstad en wonen is daar natuurlijk relatief duur, zegt ze. “Hier kun je dus andere keuzes maken voor je manier van leven.” Elzas: “We zoeken toch allemaal het geluk? We willen hier allemaal graag duurzamer leven en meer dan buren zijn voor elkaar.” Een deel van haar tuin ‘least’ ze aan de biologische stadsboer die zich ook in het gebied heeft gevestigd. Win-win, vindt Elzas. Het past bovendien perfect bij één van de doelstellingen van Oosterwold: de afstand tussen consument en voedselketen verkleinen.

Bouwlocatie Oosterwold

Zie ook